Kır İsmail – Çukurova Bozlağı

Kır İsmail, İsmail Tabak veya İsmail Güngör, bugün Adana’nın Karataş ilçesine bağlı olan Tabaklar köyünde yaşadı. Cura ırızvasıyla çalıp söylediği türkülerle tanındı. İsmine ilk olarak Béla Bartók’un Çukurova yöresi derlemelerinde rastlıyoruz. Bartók, aslında diyar diyar dolaşan âşıkların icra ettiği müziğin “saf” kalmayacağını düşündüğünden âşıklardan kayıt yapmak istemiyordu. Kır İsmail’i de âşık sanmış (Kır İsmail âşık değildir. A. A. Saygun’dan Ahmet Yürür’ün aktardığına göre, Kır İsmail askerlik ve çocuklarını nüfusa kaydettirmek haricinde köyünden çıkmamış, Adana’yı dahi görmemiştir), ancak yine de çalıp söylediği iki türküyü fonografla kaydetmiştir. Bu tarihte Kır İsmail 51 yaşında olduğunu söylemiştir. Dolayısıyla Kır İsmail’in 1881 yılında doğduğu söylenebilir.

Kır İsmail’in ismine ikinci kez, Adana Halkevi tarafından düzenlenen “Karacaoğlan Gecesi”nin program broşüründe rastlıyoruz. Bu broşüre göre “Kır İsmail ve arkadaşları” sahneye çıkıp davetlilere çeşitli Karacaoğlan türküleri söylüyorlar. Burada, “Kır İsmail ve arkadaşları” tabiri üzerinde biraz durmak istiyorum. Kır İsmail’in bu şekilde anons edilmiş olması, bana Kır İsmail’in sadece türküyü okuduğunu, sazı ise bir, hatta birkaç başka kişinin çaldığını düşündürüyor. Broşürde bu konuda başka hiçbir bilgi verilmediğinden bu konunun şimdilik muallakta kaldığını söyleyebilirim.

Kır İsmail bundan sonra da çeşitli araştırmalara malzeme sağlar. Bunlardan başlıcaları, Ankara Devlet Konservatuvarı Folklor Heyeti’ne verdiği türküler (bunlardan sadece “Menevşe Buldum Derede” dizesiyle başlayan türkü notaya alınmıştır), Kurt Reinhard’ın Türk halk müziği hakkındaki araştırmasında okuduğu türküler ve Wolfram Eberhard’ın türkülü hikaye derlemelerinde anlattığı hikayelerdir. Bu çalışmalar 40′lı ve 60′lı yıllar arasında yapılmıştır.

Kır İsmail 1972 yılında vefat etti. Ancak söylediği türküler üzerine halen çalışmalar yapılıyor. Düziçili âşıklar hakkındaki en yeni eseri yazmış olan Bekir İşlek, “Tekeden Teleme Çalmak” adlı kitabının girişinde Ruhi Su’nun da bazı türküleri Kır İsmail tavrında çalıp söylediğini belirtiyor.

Bekir İşlek ve Düziçi’ne gelince, sözü sunduğum bu kayda getirmek istiyorum. Bu kaydı aktardığım duzicililerdernegi.com adresinde başka plak kayıtları da var. Her ne kadar sitede belirtilmese de, bu temizlikte ve yüksek kalitede yapılmış kayıtların, bu işle çok ilgilenen biri tarafından yapılmış olacağı düşüncesinden yola çıkarak, kayda Bekir İşlek sayesinde ulaştığımız söylenebilir.

Kayıtta, Kır İsmail bir “Çukurova bozlağı” okuyor. Bozlağın sözlerine bakılınca, Kır İsmail’in âşık olmadığı anlaşılıyor: Dörtlüklerin kafiyeleri birbirine uymuyor ve mahlas yok.

Bozlağın sözleri:

-1-

ahey,

Havayı da deli göñül havayı

Alıcı guşları da yüksek yapar yuvayı

ahey,

Türkmen gızı da gatarlamış mayayı, mayayı

Çekip gider de yaylasına bir gelin, bir gelin, bir  gelin ey

-2-

ahey,

Yörü dilber de yörü de yolundan kalma

Her yüze güleni de dost olur sanma

ahey,

Ölümden gorhup da sen geri durma, sen geri durma

Yiğidin alnına yazılan gelir, uy gelir, vay gelir ey

-3-

ahey,

Yine bulanıyor da yüzü havanın

Yükseğinde şahan döner yuvanın

ahey,

Alnı dop zülüflü de gelin sevenin, sevenin

Acep dünyasına doydum der m’ola, sunam oy oy, dertlim oy oy

Kır İsmail – Çukurova Bozlağı

Not: Kır İsmail, yazının başında geçtiği gibi Karataş’ta değil Osmaniye’nin Düziçi ilçesi Tabaklar köyünde yaşamıştır. Hatamı düzelten iki ziyaretçiye de teşekkürlerimi sunarım.

Ahmet Torun – Dede ile Poyraz’ın Ağıtı

20 Kasım 1936′da Kadirli’nin eski adıyla Avluk, yeni adıyla Koçlu köyünde ünlü Macar müzikolog Béla Bartók (1881-1945) tarafından kaydedilen bu ağıtı köy sakinlerinden Ahmet Torun seslendirmiş. Bu ağıt, Bartók’tan sonra yörede çalışmalar yapan Muzaffer Sarısözen (1899-1963) ve Kurt Reinhard (1914-1979) tarafından da aynı kişiden tekrar kaydedilmiştir. Ayrıca Yaşar Kemal (1923-) de bu ağıdın bir varyantını Kadirli’nin Narlıkışla köyünde yaptığı derleme çalışmaları sırasında yazıyla kaydetmiştir.

sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=14740

ağıdın neden yakıldığına dair hikaye için: http://www.turkudostlari.net/hikaye.asp?turku=14740

Ahmet Torun – Dede ile Poyraz’ın Ağıtı

Béla Bartók

Muzaffer Sarısözen

Yaşar Kemal

Kurt Reinhard

Derleyicilerin fotoğraflarını bulmak gayet kolayken, kaynağın değil fotoğrafını, yaşamı hakkındaki bilgileri bulmanın bile bu kadar zor olması başlangıçtan beri halk müziğine nasıl bakıldığının da bir göstergesi.