Kır İsmail – Çukurova Bozlağı
18 Temmuz 2009 Cumartesi
Kır İsmail, İsmail Tabak veya İsmail Güngör, bugün Adana’nın Karataş ilçesine bağlı olan Tabaklar köyünde yaşadı. Cura ırızvasıyla çalıp söylediği türkülerle tanındı. İsmine ilk olarak Béla Bartók’un Çukurova yöresi derlemelerinde rastlıyoruz. Bartók, aslında diyar diyar dolaşan âşıkların icra ettiği müziğin “saf” kalmayacağını düşündüğünden âşıklardan kayıt yapmak istemiyordu. Kır İsmail’i de âşık sanmış (Kır İsmail âşık değildir. A. A. Saygun’dan Ahmet Yürür’ün aktardığına göre, Kır İsmail askerlik ve çocuklarını nüfusa kaydettirmek haricinde köyünden çıkmamış, Adana’yı dahi görmemiştir), ancak yine de çalıp söylediği iki türküyü fonografla kaydetmiştir. Bu tarihte Kır İsmail 51 yaşında olduğunu söylemiştir. Dolayısıyla Kır İsmail’in 1881 yılında doğduğu söylenebilir.
Kır İsmail’in ismine ikinci kez, Adana Halkevi tarafından düzenlenen “Karacaoğlan Gecesi”nin program broşüründe rastlıyoruz. Bu broşüre göre “Kır İsmail ve arkadaşları” sahneye çıkıp davetlilere çeşitli Karacaoğlan türküleri söylüyorlar. Burada, “Kır İsmail ve arkadaşları” tabiri üzerinde biraz durmak istiyorum. Kır İsmail’in bu şekilde anons edilmiş olması, bana Kır İsmail’in sadece türküyü okuduğunu, sazı ise bir, hatta birkaç başka kişinin çaldığını düşündürüyor. Broşürde bu konuda başka hiçbir bilgi verilmediğinden bu konunun şimdilik muallakta kaldığını söyleyebilirim.
Kır İsmail bundan sonra da çeşitli araştırmalara malzeme sağlar. Bunlardan başlıcaları, Ankara Devlet Konservatuvarı Folklor Heyeti’ne verdiği türküler (bunlardan sadece “Menevşe Buldum Derede” dizesiyle başlayan türkü notaya alınmıştır), Kurt Reinhard’ın Türk halk müziği hakkındaki araştırmasında okuduğu türküler ve Wolfram Eberhard’ın türkülü hikaye derlemelerinde anlattığı hikayelerdir. Bu çalışmalar 40′lı ve 60′lı yıllar arasında yapılmıştır.
Kır İsmail 1972 yılında vefat etti. Ancak söylediği türküler üzerine halen çalışmalar yapılıyor. Düziçili âşıklar hakkındaki en yeni eseri yazmış olan Bekir İşlek, “Tekeden Teleme Çalmak” adlı kitabının girişinde Ruhi Su’nun da bazı türküleri Kır İsmail tavrında çalıp söylediğini belirtiyor.
Bekir İşlek ve Düziçi’ne gelince, sözü sunduğum bu kayda getirmek istiyorum. Bu kaydı aktardığım duzicililerdernegi.com adresinde başka plak kayıtları da var. Her ne kadar sitede belirtilmese de, bu temizlikte ve yüksek kalitede yapılmış kayıtların, bu işle çok ilgilenen biri tarafından yapılmış olacağı düşüncesinden yola çıkarak, kayda Bekir İşlek sayesinde ulaştığımız söylenebilir.
Kayıtta, Kır İsmail bir “Çukurova bozlağı” okuyor. Bozlağın sözlerine bakılınca, Kır İsmail’in âşık olmadığı anlaşılıyor: Dörtlüklerin kafiyeleri birbirine uymuyor ve mahlas yok.
Bozlağın sözleri:
-1-
ahey,
Havayı da deli göñül havayı
Alıcı guşları da yüksek yapar yuvayı
ahey,
Türkmen gızı da gatarlamış mayayı, mayayı
Çekip gider de yaylasına bir gelin, bir gelin, bir gelin ey
-2-
ahey,
Yörü dilber de yörü de yolundan kalma
Her yüze güleni de dost olur sanma
ahey,
Ölümden gorhup da sen geri durma, sen geri durma
Yiğidin alnına yazılan gelir, uy gelir, vay gelir ey
-3-
ahey,
Yine bulanıyor da yüzü havanın
Yükseğinde şahan döner yuvanın
ahey,
Alnı dop zülüflü de gelin sevenin, sevenin
Acep dünyasına doydum der m’ola, sunam oy oy, dertlim oy oy
Not: Kır İsmail, yazının başında geçtiği gibi Karataş’ta değil Osmaniye’nin Düziçi ilçesi Tabaklar köyünde yaşamıştır. Hatamı düzelten iki ziyaretçiye de teşekkürlerimi sunarım.
Ahmet Gazi Ayhan – Kırat Bozlağı
19 Mayıs 2008 Pazartesi
“Eskiden, muhterem dinleyiciler, en uzun yollar bile, atla, kolay kolay kısaltılırdı. Şimdi, bu uzun yolculuğa örnek olarak Ahmet Gazi Ayhan bir bozlak okuyor. Kıratı, Halephane’den kaldırıyor, Antep’ten Maraş’tan geçiriyor ve ondan sonra bakalım nerelere götürüyor.”
Kayseri yöresinin önemli türkücülerinden olan Ahmet Gazi Ayhan (1924-1987) yaptığı plakların yanı sıra bir süre radyoda da çalışmıştı. Ayhan’ı, o dönemde yeni yeni oluşturulmakta olan Yurttan Sesler’in kurucusu Muzaffer Sarısözen’in (1899-1963) anonsunun ardından çaldığı bozlakla dinliyoruz.
sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=17805
Ahmet Gazi Ayhan – Kırat Bozlağı
Ahmet Gazi Ayhan
Not: Sarısözen’in atlara olan sevgisi, her pazar muhakkak at yarışlarına gitmesi, programlarına da yansırmış. Pazar günleri yaptığı programlara mutlaka atla ilgili bir türkü koyarmış. Bu türkünün de bir pazar günü söylenmiş olması mümkündür.
Muzaffer Sarısözen
Âşık Veysel (Veysel Şatıroğlu) – Bozlak
18 Mayıs 2008 Pazar
“Aşık Veysel tarafından bozlak” şeklinde anons edilen bu kayıtta Sivas, Şarkışlalı Aşık Veysel, daha çok Orta Anadolu’da yaygın olan bozlak formundan bir örnek seslendiriyor. Bozlağın ezgisi, Âşık Veysel’in yetiştiği yörenin bozlak bölgesi olmamasından dolayı uzun havaya yaklaşmış.
Sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=15689
Aşık Veysel (Veysel Şatıroğlu) – Bozlak
Aşık Veysel
