Rizeli Sadık (Sadık Aynacı) – Erkek Kadın Oyun Havası

Taş plaktan aktarılan bu oyun havası başka bir blogda verilmiş. Bu kayıt da, Ali Rıza Zorlu’nun Ula Zeybeği gibi, Dârü’l-Elhân tarafından Sahibinin Sesi firmasına kaydettirilmiştir.

Rizeli Sadık (Sadık Aynacı) – Erkek Kadın Oyun Havası

Ali Rıza Zorlu – Ula Zeybeği

İstanbul Belediye Konservatuvarı (o zamanki adıyla Dârü’l-Elhân) tarafından plak şirketleri vasıtasıyla kaydettirilen bir cura ezgisi: Ula Zeybeği. Muğla, Ulalı Ali Rıza Zorlu çalıyor.

Ali Rıza Zorlu – Ula Zeybeği

Ula

Saçayak Köyü Yöre Ekibi – Güzelim Ah Sürmelim

Balıkesir’in Dursunbey ilçesi Saçayak köyüne ait bu kayıt, 1950′lerin sonu-1960′ların başında yapılmış. Cümbüş, keman ve darbuka eşliğinde yapılan bu kayıtta, Güney Marmara’da yaygın bir şekilde bilinen Güzelim Ah Sürmelim türküsü okunuyor.

Bu türkünün ayırd edici özelliği, nakaratının abcb kafiye düzeninde olmasıdır. Bu tarz türkülerin nakaratlarının ilk dizesi, bu türküde olduğu gibi “Güzelim ah sürmelim” olabileceği gibi, “Güzelliğim güzelliğim”, “A güzelim a kibarım” gibi ibarelerden de oluşabilir.

Bu tarz nakaratlara bazı örnekler:

Güzelliğim güzelliğim/Dur beraber gidelim/İkimizi bir görmüşler/İnkar bari edelim

Güzelliğim güzelliğim/Mendil dolu leblebi/Başımdaki kara duman/Sürünüp de gitmedi

A güzelim a kibarım/Tarlaların motoru/Gözlerime uyku girmez/A kız senden ötürü

A güzelim a kibarım/Bura Keles değil mi/Nere varsam sürmeli yarim/El kapısı değil mi

Türkünün esas dörtlükleri ise yedili heceyle yazılmış manilerden meydana gelir.

Türkünün sözleri:

-1-

Şu dereniñ daşları

Ötüşüyor guşları

Nerde güzel gelin varsa

Giyer Türkmen(?) daşları(?)

nakarat:

Güzelim ah sürmelim

Ni dedim de darıldıñ

Gicelerin ayasında

Kendin geldiñ sarıldıñ

-2-

?

Oturmuş koyağına

Oğlan güzel olursa

Yar (Gız) gelir ayağına

nakarat:

Güzelim ah sürmelim

?

Uçar guşlar uçmaz oldu

Kimden yaptıñ(?) selamı

-3-

Minarenin uşları

Çıkamam yokuşları

Gül dolmuş (Domurmuş) da akıyor

Gül memenin uşları

nakarat:

Güzelim ah sürmelim

Çalınıyor davullar

Böyle midi gostak Kerim(?)

Gurduğumuz gaviller

-4-

Kiremit bacaları

Geymiş alacaları

Nerde güzel gelin varsa

Gebersiñ gocaları

nakarat:

Güzelim ah sürmelim

Daştan atladım daştan

Gelcem dedin gelmedin

Niye çıkardın baştan

Bu tarzdaki bir türküyü Muzaffer Sarısözen Denizli’nin Çivril ilçesinden, Ali Canlı da Konya’nın Akşehir ilçesinden derlemiştr. Türkünün bu yörelere Güney Marmara’dan taşınmış olması mümkündür.

Saçayak Köyü Yöre Ekibi – Güzelim Ah Sürmelim

Not: Türkü sözlerindeki soru işaretleri anlaşılmayan sözlerin yerine konmuştur. Parantez içindeki soru işareti ise, yanına yazıldığı kelimenin doğru olmayabileceğini gösterir.

Saçayak Köyü

Radife Erten – Dalda Çıkmış Bir Elma

“Uzun yıllar İstanbul Radyosu koro şefliği ve solistliği yapan Radife Erten, Türk musikisinin en ilginç hanım sanatkarlarından biridir. “Mavili” plağının etiketinde belirtildiği gibi pek çok geleneksel ezgiyi unutulmaktan kurtarmış ve radyo repertuarına kazandırmıştır. Başta İstanbul türküleri olmak üzere mani, semai, gibi geleneksel ve kökleri halk musikisine uzanan pek çok eseri derleyerek, uzun yıllar radyoda okumuş yönettiği korolara ve solistlere okutmuştur. Kendisi de taş plaklara Hafız Aşir’in bu tür plaklarından 40-45 yıl sonra bu eserleri okuyarak hatırlanmasını ve yeniden sevilmesini sağlamıştır. Özellikle ‘Mavili’ ile büyük bir başarı elde eden sanatçı halk arasında çok sevilmiş ve bu eserle özdeşleşmiştir.”

Kalan Müzik’in 1900′den 2000′e Yüzyıllık Ses Kayıt Tarihimize Müzikle Yolculuk yapımında Radife Erten’in (1923-) halk müziğine katkısı böyle anlatılmış. Ancak yaptığı derlemelerin ses kayıtlarının da olup olmadığını herhangi bir kaynaktan tespit edemedim.

İstanbul, Anadolu ve Rumeli türkülerinin kesişim noktasıdır. İstanbul türkülerinin birçoğu, başka yörelerden gelip İstanbulluların belleğine yerleşmiştir. Erten’den dinleyeceğiniz “Dalda Çıkmış Bir Elma” türküsü de aslında Konya kaynaklıdır.

sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=18177

Radife Erten – Dalda Çıkmış Bir Elma

Radife Erten

Bekçi Şerif (Şerif Akbağ) – Bebek Ağıtı

Oğuzelili Şerif Akbağ’ın seslendirdiği bu ağıt, sözleri itibariyle Anadolu’nun çoğu yerinde bilinmektedir. Ancak bu ağıtın özelliği sözlerinden çok, melodik açıdan Barak-Çukurova bozlağı/uzunhavası türlerinin bir karışımından meydana gelmesindendir.

Sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=17062

Şerif Akbağ’ın yaşamı için: http://www.turkuler.com/yazi/gaziantep.asp

Bekçi Şerif (Şerif Akbağ) – Bebek Ağıtı

Oğuzeli

Ahmet Torun – Dede ile Poyraz’ın Ağıtı

20 Kasım 1936′da Kadirli’nin eski adıyla Avluk, yeni adıyla Koçlu köyünde ünlü Macar müzikolog Béla Bartók (1881-1945) tarafından kaydedilen bu ağıtı köy sakinlerinden Ahmet Torun seslendirmiş. Bu ağıt, Bartók’tan sonra yörede çalışmalar yapan Muzaffer Sarısözen (1899-1963) ve Kurt Reinhard (1914-1979) tarafından da aynı kişiden tekrar kaydedilmiştir. Ayrıca Yaşar Kemal (1923-) de bu ağıdın bir varyantını Kadirli’nin Narlıkışla köyünde yaptığı derleme çalışmaları sırasında yazıyla kaydetmiştir.

sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=14740

ağıdın neden yakıldığına dair hikaye için: http://www.turkudostlari.net/hikaye.asp?turku=14740

Ahmet Torun – Dede ile Poyraz’ın Ağıtı

Béla Bartók

Muzaffer Sarısözen

Yaşar Kemal

Kurt Reinhard

Derleyicilerin fotoğraflarını bulmak gayet kolayken, kaynağın değil fotoğrafını, yaşamı hakkındaki bilgileri bulmanın bile bu kadar zor olması başlangıçtan beri halk müziğine nasıl bakıldığının da bir göstergesi.

Ahmet Gazi Ayhan – Kırat Bozlağı

“Eskiden, muhterem dinleyiciler, en uzun yollar bile, atla, kolay kolay kısaltılırdı. Şimdi, bu uzun yolculuğa örnek olarak Ahmet Gazi Ayhan bir bozlak okuyor. Kıratı, Halephane’den kaldırıyor, Antep’ten Maraş’tan geçiriyor ve ondan sonra bakalım nerelere götürüyor.”

Kayseri yöresinin önemli türkücülerinden olan Ahmet Gazi Ayhan (1924-1987) yaptığı plakların yanı sıra bir süre radyoda da çalışmıştı. Ayhan’ı, o dönemde yeni yeni oluşturulmakta olan Yurttan Sesler’in kurucusu Muzaffer Sarısözen’in (1899-1963) anonsunun ardından çaldığı bozlakla dinliyoruz.

sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=17805

Ahmet Gazi Ayhan – Kırat Bozlağı

Ahmet Gazi Ayhan

Not: Sarısözen’in atlara olan sevgisi, her pazar muhakkak at yarışlarına gitmesi, programlarına da yansırmış. Pazar günleri yaptığı programlara mutlaka atla ilgili bir türkü koyarmış. Bu türkünün de bir pazar günü söylenmiş olması mümkündür.

Muzaffer Sarısözen

Âşık Veysel (Veysel Şatıroğlu) – Bozlak

“Aşık Veysel tarafından bozlak” şeklinde anons edilen bu kayıtta Sivas, Şarkışlalı Aşık Veysel, daha çok Orta Anadolu’da yaygın olan bozlak formundan bir örnek seslendiriyor. Bozlağın ezgisi, Âşık Veysel’in yetiştiği yörenin bozlak bölgesi olmamasından dolayı uzun havaya yaklaşmış.

Sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=15689

Aşık Veysel (Veysel Şatıroğlu) – Bozlak

Aşık Veysel

[Ömer Gözükızıl derlemeleri] – İskender Boğazı

Ömer Gözükızıl’ın Çanakkale’nin Lapseki ilçesi Adatepe köyünde yaşlı bir kadından kaydettiği bir türkü. Kaynak kişinin adı verilmemiş. Türkünün İzmir çeşitlemesi TRT repertuvarında bulunmaktadır.

-1-

İskender bovazı şıngıl da şıngıl şıngıl

Dardır geçilmez aman aman öf

Sovukdur suleri şıngıl da şıngıl şıngıl

Bir tas içilmez aman aman öf

nakarat:

Siva beyaz kolları da

Kaldır yarim fistanıñı

Dolan boynuma şekerim

Gel gir koynuma

-2-

Ben yarimi gördüm şıngıl da şıngıl şıngıl

Çimendefer üstünde aman aman öf

Altın sahat dakmış şıngıl da şıngıl şıngıl

Yarim koluna aman aman öf

nakarat:

Siva beyaz kolları da

Kaldır yarim fistanı da

Gel gir koynuma şekerim

Dolanıver boynuma

[Ömer Gözükızıl derlemeleri] – İskender Boğazı

Genç Osman (Osman Gençtürk) – Çiçekdağı

Ankaralı mahalli sanatçılardan Osman Gençtürk’ün (1900-1963) bulunduğu bir “muhabbet”ten bir kesit: Çiçekdağı oyun havası.

Genç Osman (Osman Gençtürk) – Çiçekdağı