Tılı Murat – Kara Koçun Boynuzu

Tılı Murat, Afyonlu bir kahveci. Kendisi de kahvesinin müdavimleri de çalıp söyleyen kişiler. Bundan dolayı Tılı Murat’tan birçok derleme yapılmış. Martti Räsänen tarafından ağız araştırmaları için, İstanbul Belediye Konservatuvarı tarafından da halk müziği araştırmaları için, kendisinden türküler yazılmış ve plağa kaydedilmiş. Bu kayıt da İstanbul Belediye Konservatuvarı’nın yaptığı kayıtlardan biri. Tılı Murat’ın curasıyla çalıp seslendirdiği türkünün ilk iki kıtası TRT repertuvarında mevcut. Bilinmeyen bir sebepten dolayı, 3. kıtası repertuvara alınmamış. Sözlerin tamamını aşağıya alıyorum.

-1-

Kara da koçun boynuzu da, vay

Tura da saçın, gülüm/aman, kunduzu da, vay

Gidi de güzelin kızı da, vay

Doğdu da şafak, şafak yıldızı da, vay

-2-

Kara da koç meler gelir de, vay

Bağrımı deler gelir de, vay

Yalınız yatanların da, vay

Aklına/Zihnine neler gelir de, vay

nakarat:

Aman da aman ey, çarşıdan da, vay

Üşkür alıver komşudan

Irak da değil efem, karşıdan

-3-

Dağın başında (aman) tencere de, vay

Tadından eridi de incire de, vay

Bugün de herif (bizi) duyarsa

Verir de bizi, bizi/aman, zincire de, vay

nakarat:

Hadi de hadi gülüm, kravatı

Sevelim takalım kravatı

Mahallî kelimeler: Tura – Kadınların başlarına taktıkları küçük altın dizisi; Kunduz – Büklüm; Üşkür – Mest içine dikilen astar.

Tılı Murat – Kara Koçun Boynuzu

Tılı Murat

İstanbul Belediye Konservatuvarı Derleme Heyeti

Hafız Osman Öge – Muhalif Tatyan

Şehir muhiti halk müziğine güzel bir örneği Hafız Osman Öge’den dinliyoruz. Sözleri Fuzuli’ye ait, müziği ise anonim. Tatyan formundaki esere klarnetiyle muhtemelen Şükrü Canaydın eşlik etmiş.

sözleri için: http://turkudostlari.net/soz.asp?turku=18101

Hafız Osman Öge – Muhalif Tatyan

Hafız Osman Öge

Muharrem Ertaş – Biter Kırşehir’in Gülleri Biter

Muharrem Ertaş Dadaloğlu’na ait bir güzelleme okuyor. Türkünün melodik yapısı esas olarak diğer Kırşehirli sanatçıların da okuduğu gibiyse de Muharrem ustanın tavrı kendisini hemen belli ediyor.

sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=17854

Muharrem Ertaş – Biter Kırşehir’in Gülleri Biter

Muharrem Ertaş

Pınar Halaç, H. Rıfat Aydemir, Hasan Özdemir, Ahmet Şahbaz – Yoğurt Çaldım Kazana

Yoğurt Çaldım Kazana, Afyonkarahisar Valiliği’nin isteği üzerine Hüseyin Yaltırık ve Servet Yaşar tarafından yapılan derleme çalışmasında kaydedilen, kadınlara mahsus bir oyun havası. Oyun havasına Hasan Özdemir cümbüşü, Günhan Özmen kemanı, Şükrü Özdemir klarneti ve Hüseyin Özdemir darbukasıyla eşlik ediyor.

Sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=18648

Lol lol losun yeşil yar

Fistanını sürü yar

dizelerindeki kafiye bozukluğu, Afyonkarahisar civarlarında artık “devşir-” fiilinin kullanılmadığını veya yaygınlığını yitirdiğini gösteriyor.

Pınar Halaç, H. Rıfat Aydemir, Hasan Özdemir, Ahmet Şahbaz – Yoğurt Çaldım Kazana

Pınar Halaç

H. Rıfat Aydemir

Ahmet Şahbaz

Rizeli Sadık (Sadık Aynacı) – Erkek Kadın Oyun Havası

Taş plaktan aktarılan bu oyun havası başka bir blogda verilmiş. Bu kayıt da, Ali Rıza Zorlu’nun Ula Zeybeği gibi, Dârü’l-Elhân tarafından Sahibinin Sesi firmasına kaydettirilmiştir.

Rizeli Sadık (Sadık Aynacı) – Erkek Kadın Oyun Havası

Ali Rıza Zorlu – Ula Zeybeği

İstanbul Belediye Konservatuvarı (o zamanki adıyla Dârü’l-Elhân) tarafından plak şirketleri vasıtasıyla kaydettirilen bir cura ezgisi: Ula Zeybeği. Muğla, Ulalı Ali Rıza Zorlu çalıyor.

Ali Rıza Zorlu – Ula Zeybeği

Ula

Saçayak Köyü Yöre Ekibi – Güzelim Ah Sürmelim

Balıkesir’in Dursunbey ilçesi Saçayak köyüne ait bu kayıt, 1950′lerin sonu-1960′ların başında yapılmış. Cümbüş, keman ve darbuka eşliğinde yapılan bu kayıtta, Güney Marmara’da yaygın bir şekilde bilinen Güzelim Ah Sürmelim türküsü okunuyor.

Bu türkünün ayırd edici özelliği, nakaratının abcb kafiye düzeninde olmasıdır. Bu tarz türkülerin nakaratlarının ilk dizesi, bu türküde olduğu gibi “Güzelim ah sürmelim” olabileceği gibi, “Güzelliğim güzelliğim”, “A güzelim a kibarım” gibi ibarelerden de oluşabilir.

Bu tarz nakaratlara bazı örnekler:

Güzelliğim güzelliğim/Dur beraber gidelim/İkimizi bir görmüşler/İnkar bari edelim

Güzelliğim güzelliğim/Mendil dolu leblebi/Başımdaki kara duman/Sürünüp de gitmedi

A güzelim a kibarım/Tarlaların motoru/Gözlerime uyku girmez/A kız senden ötürü

A güzelim a kibarım/Bura Keles değil mi/Nere varsam sürmeli yarim/El kapısı değil mi

Türkünün esas dörtlükleri ise yedili heceyle yazılmış manilerden meydana gelir.

Türkünün sözleri:

-1-

Şu dereniñ daşları

Ötüşüyor guşları

Nerde güzel gelin varsa

Giyer Türkmen(?) daşları(?)

nakarat:

Güzelim ah sürmelim

Ni dedim de darıldıñ

Gicelerin ayasında

Kendin geldiñ sarıldıñ

-2-

?

Oturmuş koyağına

Oğlan güzel olursa

Yar (Gız) gelir ayağına

nakarat:

Güzelim ah sürmelim

?

Uçar guşlar uçmaz oldu

Kimden yaptıñ(?) selamı

-3-

Minarenin uşları

Çıkamam yokuşları

Gül dolmuş (Domurmuş) da akıyor

Gül memenin uşları

nakarat:

Güzelim ah sürmelim

Çalınıyor davullar

Böyle midi gostak Kerim(?)

Gurduğumuz gaviller

-4-

Kiremit bacaları

Geymiş alacaları

Nerde güzel gelin varsa

Gebersiñ gocaları

nakarat:

Güzelim ah sürmelim

Daştan atladım daştan

Gelcem dedin gelmedin

Niye çıkardın baştan

Bu tarzdaki bir türküyü Muzaffer Sarısözen Denizli’nin Çivril ilçesinden, Ali Canlı da Konya’nın Akşehir ilçesinden derlemiştr. Türkünün bu yörelere Güney Marmara’dan taşınmış olması mümkündür.

Saçayak Köyü Yöre Ekibi – Güzelim Ah Sürmelim

Not: Türkü sözlerindeki soru işaretleri anlaşılmayan sözlerin yerine konmuştur. Parantez içindeki soru işareti ise, yanına yazıldığı kelimenin doğru olmayabileceğini gösterir.

Saçayak Köyü

Radife Erten – Dalda Çıkmış Bir Elma

“Uzun yıllar İstanbul Radyosu koro şefliği ve solistliği yapan Radife Erten, Türk musikisinin en ilginç hanım sanatkarlarından biridir. “Mavili” plağının etiketinde belirtildiği gibi pek çok geleneksel ezgiyi unutulmaktan kurtarmış ve radyo repertuarına kazandırmıştır. Başta İstanbul türküleri olmak üzere mani, semai, gibi geleneksel ve kökleri halk musikisine uzanan pek çok eseri derleyerek, uzun yıllar radyoda okumuş yönettiği korolara ve solistlere okutmuştur. Kendisi de taş plaklara Hafız Aşir’in bu tür plaklarından 40-45 yıl sonra bu eserleri okuyarak hatırlanmasını ve yeniden sevilmesini sağlamıştır. Özellikle ‘Mavili’ ile büyük bir başarı elde eden sanatçı halk arasında çok sevilmiş ve bu eserle özdeşleşmiştir.”

Kalan Müzik’in 1900′den 2000′e Yüzyıllık Ses Kayıt Tarihimize Müzikle Yolculuk yapımında Radife Erten’in (1923-) halk müziğine katkısı böyle anlatılmış. Ancak yaptığı derlemelerin ses kayıtlarının da olup olmadığını herhangi bir kaynaktan tespit edemedim.

İstanbul, Anadolu ve Rumeli türkülerinin kesişim noktasıdır. İstanbul türkülerinin birçoğu, başka yörelerden gelip İstanbulluların belleğine yerleşmiştir. Erten’den dinleyeceğiniz “Dalda Çıkmış Bir Elma” türküsü de aslında Konya kaynaklıdır.

sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=18177

Radife Erten – Dalda Çıkmış Bir Elma

Radife Erten

Not: Bu kaydı “otantik” sınıfında görüp görmeme konusunda şüpheliyim. Ancak Erten, Hafız Aşir ve Arap Mehmet gibi eski sanatçıların izinden gittiği için bu kaydı eklemeye karar verdim.

Bekçi Şerif (Şerif Akbağ) – Bebek Ağıtı

Oğuzelili Şerif Akbağ’ın seslendirdiği bu ağıt, sözleri itibariyle Anadolu’nun çoğu yerinde bilinmektedir. Ancak bu ağıtın özelliği sözlerinden çok, melodik açıdan Barak-Çukurova bozlağı/uzunhavası türlerinin bir karışımından meydana gelmesindendir.

Sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=17062

Şerif Akbağ’ın yaşamı için: http://www.turkuler.com/yazi/gaziantep.asp

Bekçi Şerif (Şerif Akbağ) – Bebek Ağıtı

Oğuzeli

Ahmet Torun – Dede ile Poyraz’ın Ağıtı

20 Kasım 1936′da Kadirli’nin eski adıyla Avluk, yeni adıyla Koçlu köyünde ünlü Macar müzikolog Béla Bartók (1881-1945) tarafından kaydedilen bu ağıtı köy sakinlerinden Ahmet Torun seslendirmiş. Bu ağıt, Bartók’tan sonra yörede çalışmalar yapan Muzaffer Sarısözen (1899-1963) ve Kurt Reinhard (1914-1979) tarafından da aynı kişiden tekrar kaydedilmiştir. Ayrıca Yaşar Kemal (1923-) de bu ağıdın bir varyantını Kadirli’nin Narlıkışla köyünde yaptığı derleme çalışmaları sırasında yazıyla kaydetmiştir.

sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=14740

ağıdın neden yakıldığına dair hikaye için: http://www.turkudostlari.net/hikaye.asp?turku=14740

Ahmet Torun – Dede ile Poyraz’ın Ağıtı

Béla Bartók

Muzaffer Sarısözen

Yaşar Kemal

Kurt Reinhard

Derleyicilerin fotoğraflarını bulmak gayet kolayken, kaynağın değil fotoğrafını, yaşamı hakkındaki bilgileri bulmanın bile bu kadar zor olması başlangıçtan beri halk müziğine nasıl bakıldığının da bir göstergesi.