Tılı Murat – Kara Koçun Boynuzu
24 Haziran 2009 Çarşamba
Tılı Murat, Afyonlu bir kahveci. Kendisi de kahvesinin müdavimleri de çalıp söyleyen kişiler. Bundan dolayı Tılı Murat’tan birçok derleme yapılmış. Martti Räsänen tarafından ağız araştırmaları için, İstanbul Belediye Konservatuvarı tarafından da halk müziği araştırmaları için, kendisinden türküler yazılmış ve plağa kaydedilmiş. Bu kayıt da İstanbul Belediye Konservatuvarı’nın yaptığı kayıtlardan biri. Tılı Murat’ın curasıyla çalıp seslendirdiği türkünün ilk iki kıtası TRT repertuvarında mevcut. Bilinmeyen bir sebepten dolayı, 3. kıtası repertuvara alınmamış. Sözlerin tamamını aşağıya alıyorum.
-1-
Kara da koçun boynuzu da, vay
Tura da saçın, gülüm/aman, kunduzu da, vay
Gidi de güzelin kızı da, vay
Doğdu da şafak, şafak yıldızı da, vay
-2-
Kara da koç meler gelir de, vay
Bağrımı deler gelir de, vay
Yalınız yatanların da, vay
Aklına/Zihnine neler gelir de, vay
nakarat:
Aman da aman ey, çarşıdan da, vay
Üşkür alıver komşudan
Irak da değil efem, karşıdan
-3-
Dağın başında (aman) tencere de, vay
Tadından eridi de incire de, vay
Bugün de herif (bizi) duyarsa
Verir de bizi, bizi/aman, zincire de, vay
nakarat:
Hadi de hadi gülüm, kravatı
Sevelim takalım kravatı
Mahallî kelimeler: Tura – Kadınların başlarına taktıkları küçük altın dizisi; Kunduz – Büklüm; Üşkür – Mest içine dikilen astar.

Tılı Murat

İstanbul Belediye Konservatuvarı Derleme Heyeti
Hafız Osman Öge – Muhalif Tatyan
24 Haziran 2009 Çarşamba
Şehir muhiti halk müziğine güzel bir örneği Hafız Osman Öge’den dinliyoruz. Sözleri Fuzuli’ye ait, müziği ise anonim. Tatyan formundaki esere klarnetiyle muhtemelen Şükrü Canaydın eşlik etmiş.
sözleri için: http://turkudostlari.net/soz.asp?turku=18101

Hafız Osman Öge
Muharrem Ertaş – Biter Kırşehir’in Gülleri Biter
28 Ağustos 2008 Perşembe
Muharrem Ertaş Dadaloğlu’na ait bir güzelleme okuyor. Türkünün melodik yapısı esas olarak diğer Kırşehirli sanatçıların da okuduğu gibiyse de Muharrem ustanın tavrı kendisini hemen belli ediyor.
sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=17854

Muharrem Ertaş
Pınar Halaç, H. Rıfat Aydemir, Hasan Özdemir, Ahmet Şahbaz – Yoğurt Çaldım Kazana
28 Ağustos 2008 Perşembe
Yoğurt Çaldım Kazana, Afyonkarahisar Valiliği’nin isteği üzerine Hüseyin Yaltırık ve Servet Yaşar tarafından yapılan derleme çalışmasında kaydedilen, kadınlara mahsus bir oyun havası. Oyun havasına Hasan Özdemir cümbüşü, Günhan Özmen kemanı, Şükrü Özdemir klarneti ve Hüseyin Özdemir darbukasıyla eşlik ediyor.
Sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=18648
Lol lol losun yeşil yar
Fistanını sürü yar
dizelerindeki kafiye bozukluğu, Afyonkarahisar civarlarında artık “devşir-” fiilinin kullanılmadığını veya yaygınlığını yitirdiğini gösteriyor.
Pınar Halaç, H. Rıfat Aydemir, Hasan Özdemir, Ahmet Şahbaz – Yoğurt Çaldım Kazana

Pınar Halaç

H. Rıfat Aydemir

Ahmet Şahbaz
Rizeli Sadık (Sadık Aynacı) – Erkek Kadın Oyun Havası
24 Mayıs 2008 Cumartesi
Taş plaktan aktarılan bu oyun havası başka bir blogda verilmiş. Bu kayıt da, Ali Rıza Zorlu’nun Ula Zeybeği gibi, Dârü’l-Elhân tarafından Sahibinin Sesi firmasına kaydettirilmiştir.
Ali Rıza Zorlu – Ula Zeybeği
24 Mayıs 2008 Cumartesi
İstanbul Belediye Konservatuvarı (o zamanki adıyla Dârü’l-Elhân) tarafından plak şirketleri vasıtasıyla kaydettirilen bir cura ezgisi: Ula Zeybeği. Muğla, Ulalı Ali Rıza Zorlu çalıyor.

Ula
Saçayak Köyü Yöre Ekibi – Güzelim Ah Sürmelim
22 Mayıs 2008 Perşembe
Balıkesir’in Dursunbey ilçesi Saçayak köyüne ait bu kayıt, 1950′lerin sonu-1960′ların başında yapılmış. Cümbüş, keman ve darbuka eşliğinde yapılan bu kayıtta, Güney Marmara’da yaygın bir şekilde bilinen Güzelim Ah Sürmelim türküsü okunuyor.
Bu türkünün ayırd edici özelliği, nakaratının abcb kafiye düzeninde olmasıdır. Bu tarz türkülerin nakaratlarının ilk dizesi, bu türküde olduğu gibi “Güzelim ah sürmelim” olabileceği gibi, “Güzelliğim güzelliğim”, “A güzelim a kibarım” gibi ibarelerden de oluşabilir.
Bu tarz nakaratlara bazı örnekler:
Güzelliğim güzelliğim/Dur beraber gidelim/İkimizi bir görmüşler/İnkar bari edelim
Güzelliğim güzelliğim/Mendil dolu leblebi/Başımdaki kara duman/Sürünüp de gitmedi
A güzelim a kibarım/Tarlaların motoru/Gözlerime uyku girmez/A kız senden ötürü
A güzelim a kibarım/Bura Keles değil mi/Nere varsam sürmeli yarim/El kapısı değil mi
Türkünün esas dörtlükleri ise yedili heceyle yazılmış manilerden meydana gelir.
Türkünün sözleri:
-1-
Şu dereniñ daşları
Ötüşüyor guşları
Nerde güzel gelin varsa
Giyer Türkmen(?) daşları(?)
nakarat:
Güzelim ah sürmelim
Ni dedim de darıldıñ
Gicelerin ayasında
Kendin geldiñ sarıldıñ
-2-
?
Oturmuş koyağına
Oğlan güzel olursa
Yar (Gız) gelir ayağına
nakarat:
Güzelim ah sürmelim
?
Uçar guşlar uçmaz oldu
Kimden yaptıñ(?) selamı
-3-
Minarenin uşları
Çıkamam yokuşları
Gül dolmuş (Domurmuş) da akıyor
Gül memenin uşları
nakarat:
Güzelim ah sürmelim
Çalınıyor davullar
Böyle midi gostak Kerim(?)
Gurduğumuz gaviller
-4-
Kiremit bacaları
Geymiş alacaları
Nerde güzel gelin varsa
Gebersiñ gocaları
nakarat:
Güzelim ah sürmelim
Daştan atladım daştan
Gelcem dedin gelmedin
Niye çıkardın baştan
Bu tarzdaki bir türküyü Muzaffer Sarısözen Denizli’nin Çivril ilçesinden, Ali Canlı da Konya’nın Akşehir ilçesinden derlemiştr. Türkünün bu yörelere Güney Marmara’dan taşınmış olması mümkündür.
Saçayak Köyü Yöre Ekibi – Güzelim Ah Sürmelim
Not: Türkü sözlerindeki soru işaretleri anlaşılmayan sözlerin yerine konmuştur. Parantez içindeki soru işareti ise, yanına yazıldığı kelimenin doğru olmayabileceğini gösterir.

Saçayak Köyü
Radife Erten – Dalda Çıkmış Bir Elma
19 Mayıs 2008 Pazartesi
“Uzun yıllar İstanbul Radyosu koro şefliği ve solistliği yapan Radife Erten, Türk musikisinin en ilginç hanım sanatkarlarından biridir. “Mavili” plağının etiketinde belirtildiği gibi pek çok geleneksel ezgiyi unutulmaktan kurtarmış ve radyo repertuarına kazandırmıştır. Başta İstanbul türküleri olmak üzere mani, semai, gibi geleneksel ve kökleri halk musikisine uzanan pek çok eseri derleyerek, uzun yıllar radyoda okumuş yönettiği korolara ve solistlere okutmuştur. Kendisi de taş plaklara Hafız Aşir’in bu tür plaklarından 40-45 yıl sonra bu eserleri okuyarak hatırlanmasını ve yeniden sevilmesini sağlamıştır. Özellikle ‘Mavili’ ile büyük bir başarı elde eden sanatçı halk arasında çok sevilmiş ve bu eserle özdeşleşmiştir.”
Kalan Müzik’in 1900′den 2000′e Yüzyıllık Ses Kayıt Tarihimize Müzikle Yolculuk yapımında Radife Erten’in (1923-) halk müziğine katkısı böyle anlatılmış. Ancak yaptığı derlemelerin ses kayıtlarının da olup olmadığını herhangi bir kaynaktan tespit edemedim.
İstanbul, Anadolu ve Rumeli türkülerinin kesişim noktasıdır. İstanbul türkülerinin birçoğu, başka yörelerden gelip İstanbulluların belleğine yerleşmiştir. Erten’den dinleyeceğiniz “Dalda Çıkmış Bir Elma” türküsü de aslında Konya kaynaklıdır.
sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=18177
Radife Erten – Dalda Çıkmış Bir Elma

Radife Erten
Not: Bu kaydı “otantik” sınıfında görüp görmeme konusunda şüpheliyim. Ancak Erten, Hafız Aşir ve Arap Mehmet gibi eski sanatçıların izinden gittiği için bu kaydı eklemeye karar verdim.
Bekçi Şerif (Şerif Akbağ) – Bebek Ağıtı
19 Mayıs 2008 Pazartesi
Oğuzelili Şerif Akbağ’ın seslendirdiği bu ağıt, sözleri itibariyle Anadolu’nun çoğu yerinde bilinmektedir. Ancak bu ağıtın özelliği sözlerinden çok, melodik açıdan Barak-Çukurova bozlağı/uzunhavası türlerinin bir karışımından meydana gelmesindendir.
Sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=17062
Şerif Akbağ’ın yaşamı için: http://www.turkuler.com/yazi/gaziantep.asp
Bekçi Şerif (Şerif Akbağ) – Bebek Ağıtı

Oğuzeli
Ahmet Torun – Dede ile Poyraz’ın Ağıtı
19 Mayıs 2008 Pazartesi
20 Kasım 1936′da Kadirli’nin eski adıyla Avluk, yeni adıyla Koçlu köyünde ünlü Macar müzikolog Béla Bartók (1881-1945) tarafından kaydedilen bu ağıtı köy sakinlerinden Ahmet Torun seslendirmiş. Bu ağıt, Bartók’tan sonra yörede çalışmalar yapan Muzaffer Sarısözen (1899-1963) ve Kurt Reinhard (1914-1979) tarafından da aynı kişiden tekrar kaydedilmiştir. Ayrıca Yaşar Kemal (1923-) de bu ağıdın bir varyantını Kadirli’nin Narlıkışla köyünde yaptığı derleme çalışmaları sırasında yazıyla kaydetmiştir.
sözleri için: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=14740
ağıdın neden yakıldığına dair hikaye için: http://www.turkudostlari.net/hikaye.asp?turku=14740
Ahmet Torun – Dede ile Poyraz’ın Ağıtı

Béla Bartók

Muzaffer Sarısözen
Yaşar Kemal

Kurt Reinhard
Derleyicilerin fotoğraflarını bulmak gayet kolayken, kaynağın değil fotoğrafını, yaşamı hakkındaki bilgileri bulmanın bile bu kadar zor olması başlangıçtan beri halk müziğine nasıl bakıldığının da bir göstergesi.